چه کسی مذاکره خواهد کرد، ایران یا امریکا

چه کسی مذاکره خواهد کرد، ایران یا امریکا / مقدمه‌ای بر سفر ولایتی به روسیه و چین

در طول روزهای گذشته بارها و بارها نکاتی را در مورد بستن تنگه هرمز در صورت منع صادرات نفت ایران شنیده‌ایم. شواهد نشان می‌دهد که آنچه تاکنون گفته شده،

راهبرد کلی نظام است و به احتمال زیاد تدابیری برای اجرائی کردن آن نیز در حال شکل‌گیری است. در طول روزهای گذشته مقامات مختلفی در کشور، از نظامی، سیاسی و حکومتی در این مورد مواردی را اعلام کرده‌اند که بیانگر در دستور کار بودن کامل آن است. هر چند این طرح و ایده منتقدان بسیاری دارد و بی‌شک بسیاری هم بر این باور هستند که نمی‌شود آن را اجرائی کرد اما اگر ایران اراده اجرا داشته باشد، کسی نمی‌تواند مقابل آن بایستد.

چند روز پیش هم وزیر امور خارجه حراف، بی‌ادب و هتاک امریکا مدعی شده بود که این کشور متعهد به تسهیل جریان انرژی است و امکانات آن را فراهم خواهد کرد. پمپئو البته نگفت که ایران نمی‌تواند تنگه هرمز را مسدود کند، بلکه ادعا کرد که امریکا جریان انرژی را تسهیل خواهد کرد. در این حرف پمپئو نکات بسیاری نهفته است، نخست اعتراف به توانایی ایران برای بستن تنگه هرمز، اگر در غیر این صورت بود، او که مدت‌ها رئیس سازمان جاسوسی کشورش بوده، می‌گفت که ایران توانایی چنین کاری را ندارد یا آن‌که ما اجازه نمی‌دهیم. موضوع دوم به این بر می‌گردد که کشورهای واردکننده نفت در این مورد به جای آن‌که به ایران اعتراض کنند، به امریکا اعتراض کرده‌اند که شرایط را برای ناامن کردن جریان آزاد تجارت جهانی فراهم کرده و کشورهای دیگر را به واکنش‌های خطرناک وادار کرده‌اند.

این موضوع در فحوای کلام وزیر امور خارجه امریکا به‌خوبی نهفته است که او در حال پاسخ دادن به نگرانی کشورهایی است که انرژی باید به‌صورت روزانه به سمت آنها روانه شود اما شاید نکته مهم‌تری که در این زمینه وجود داشته باشد، کوتاه آمدن سران کاخ سفید باشد. رئیس‌جمهور امریکا هر چند می‌گوید مزاحمت‌های ایرانی‌ها برای شناورهای امریکایی در سال 2018 کمتر شده و نمی‌خواهد بگوید که رفتار امریکایی‌ها درست شده که شناورهای ایرانی آنها را سین و جیم نمی‌کنند اما ترامپ هم از طریق واسطه‌های مطمئن و مورد اعتماد میان تهران و واشنگتن پیام محکمی از طرف ایرانی‌ها دریافت کرده است. بنده از محتوای این پیام مطلع نیستم اما وقتی پمپئو به واردکننده‌های نفت اطمینان می‌دهد که جریان نفت ادامه خواهد داشت، باید گفت که آنها از محاصره کامل نفتی ایران کوتاه آمده‌اند تا خطراتی مانند بستن تنگه هرمز که می‌تواند اتفاقاتی پیش‌بینی نشده در پی داشته باشد، هیچ‌وقت عملیاتی نشود.

موضوع بستن تنگه هرمز را آخرین‌بار علی‌اکبر ولایتی در سفر به چین بر زبان رانده است، کشوری که بیشترین واردات نفتی‌اش از آسیای غربی است. این اظهار نظر مشاور بین‌الملل رهبر انقلاب در پکن، پیام‌های بسیار مهمی دارد و چینی‌ها هم که پیش از این از ایران خواسته بودند تا به جریان انتقال نفت آسیبی نزند را به فراست بیشتری خواهد انداخت. هر چند هنوز ایران و روسیه در مورد متن پیام رهبری و رئیس‌جمهور به روسای جمهوری روسیه و چین چیزی نگفته‌اند اما مشخص است که موضوع نفت بسیار مور علاقه هر دو طرف است.

در این مورد نکاتی به‌نظر می‌رسد که در ادامه خواهم گفت: نخست آن‌که کسانی که در ایران متمایل به حمایت از غرب بودند، اکنون به‌صورت کامل دریافته‌اند همانگونه که ابرهای باران‌آور غربی روی کشور ما نازا شده‌اند، غربی‌ها هم در مورد کلیت رابطه با ایران دچار تردید، تذبذب و نقصان شده‌اند. آنها در حالی که روابط بسیار راهبردی با دشمنان ایران دارند، نمی‌توانند کشوری را تحمل کنند که می‌خواهد از قدرت درونزای خود برای تبدیل شدن به قدرتی منطقه‌ای بهره‌برداری کند. این موضوع دیگر برای دولتی‌های ایران کاملا مشخص شده است، کسانی که چینی‌ها را عملا در سال 1392 با تیپا بیرون انداختند.

هر چند یکی از روزنامه‌های کشور چند روز پیش نوشته بود که ایران باید پیشنهادات مطرح شده از طرف کشورهای 1+4 را رد کند و به سمت چین و روسیه و هند برود!! البته نفهمیده بود که چین و روسیه هم جزئی از همان گروه هستند اما این رفتن باید با مستلزماتی همراه باشد. غربی‌ها نگاه مثبت ایران به سمت خود را با رفتارهای ضدایرانی ترامپ از دست دادند، این یعنی ایران باید به سمت و سوی اتحادهای راهبردی با دیگر کشورها بروند، یعنی ناچار شده خود را در بلوک دیگری تعریف کند. این بلوک‌بندی‌ها نه از سر اختیار که از روی اجبار صورت می‌گیرد، چیزی که هم روس‌ها می‌دانند و هم چینی‌ها.

دو ماه پیش در مطلبی در مورد روابط ایران و روسیه در سوریه نوشتم که ایران رانده از غرب و مانده از شرق، باید انتخاب‌ دقیقی داشته باشد. باید دقت کرد که سران مسکو و پکن نتوانند از این اجبار و ناچاری ایران برای خود کلاهی بسازند و بر سر ما بگذارند. بی‌شک سفر ولایتی به مسکو و پکن چندان در مذاق سران امریکا و اروپا خوش نیامده و به‌ویژه اروپایی‌ها و لیبرال‌ها و نئولیبرال‌های امریکایی به شدت ترامپ را سرزنش خواهند کرد که چرا دو دستی ایران را به دامان چین و روسیه انداختی. اگر محتوای این پیام منتشر شود، می‌شود ارزیابی دقیق‌تری از میزان واکنش‌های صورت گرفته توسط غربی‌ها به دست آورد.

اگر ایران و روسیه و چین بتوانند یک پیمان و پیوند راهبردی امضا کنند، در کوتاه‌مدت مشکلات ایران مرتفع خواهد شد. چینی‌ها از دست دولت آقای روحانی به‌شدت دلخور بوده و عموما مقامات ایرانی را شیفته امریکا و غرب ارزیابی می‌کنند و به همین دلیل هم رفتار چندان گرمی با ما ندارند. هندی‌ها نیز همواره صراف‌های خوبی بوده و می‌دانند که کی باید بخرند، کی باید بفروشند و کی احتکار کنند. روابط دهلی‌نو و تهران پس از امضای برجام، عملا به سردی گرائید و دلیل عمده‌اش نیز ناخرسندی آنها از برجام بود، چراکه هندی‌ها نمی‌خواستند مدلی برای مذاکره هسته‌ای تعریف شود که فرداروز خودشان هم ناچار به امضای آن شوند.

در مورد هندی‌ها می‌توان مطالب بسیاری نوشت. سران این کشور هیچ وقت روابط راهبردی خود با رژیم صهیونیستی را رها نخواهند کرد و به ما بچسپند، به هر میزان که ما به پاکستانی‌ها نزدیک شویم، هندی‌ها فاصله خواهند گرفت. بنابراین پیشنهاد نزدیکی به هند هر چند خوب است اما باید به‌شدت مدیریت شود. در پایان باید گفت سران امریکا تهدید ایران در مورد بستن تنگه هرمز را جدی گرفته‌اند، چون عرضه جنگ را ندارند، بر خلاف ترامپ که می‌گفت برای مذاکره به سراغ من خواهند آمد، این امریکایی‌ها خواهند بود که ناچار به مذاکره با ایرانی‌ها خواهند شد. ایرانی‌ها به این سادگی با امریکا مذاکره نخواهند کرد.

سیاست پیچیدگی‌های خاص خود را دارد و ضرورت اصلی در این میان، داشتن توانایی برای عرض اندام و چانه‌زنی دقیق است. تهدید به بستن تنگه هرمز هیچ وقت نباید اجرائی شود، بلکه همواره باید به یک ابزار تبدیل شود. همان بازرسی از نفتکش‌ها، کشتی‌ها و حتی قایق‌ها و لنج‌هایی که به سمت امارات، مجمع‌الجزایر بحرین و بنادر سعودی می‌روند کافی است. خلاصه آن‌که، از حرف‌های ترامپ تا پمپئو و موضع‌گیری‌های ایران و اروپا، همه به یک نکته وصل هستند، باید برخورد محترمانه داشت.


چاپ   ایمیل

نظرات (0)

دارای رتبه 0 بواسطه 5 بر اساس 0 رأی
نظر ارسال شده‌ی جدیدی وجود ندارد

دیدگاه خود را بیان کنید

  1. ارسال دیدگاه بعنوان یک مهمان -
امتیاز مطلب :
0 Characters
پیوست ها (0 / 3)
اشتراک‌گذاری موقعیت مکانی شما